Vroeger werd men in Nederland het onderhoud van een fiets met de paplepel ingegoten. Tegenwoordig wordt dat steeds minder en laten we steeds meer over aan de fietsenmaker. Sommige mensen hebben het onderhoud van hun fiets helemaal ergens anders ondergebracht door gebruik te maken van een leen- of leaseconstructie.
Maar wie zich afvraagt of het mogelijk is om zelf het onderhoud van je fiets te leren en uit te voeren: ja, dat kan zeker. De technieken om je fiets goed te verzorgen zijn bijna tijdloos en algemeen toepasbaar op iedere stadsfiets, kinderfiets, omafiets, mountainbike, crossfiets en meer!
Hoe je zelf een fiets op de juiste manier hoort te onderhouden, is iets wat ik zelf ook heb moeten leren. Door veel te oefenen, met anderen mee te kijken en het opzoeken van informatie heb ik het mezelf aangeleerd. Die kennis wil ik met jullie delen.
Fietsenonderhoud is een wel erg breed onderwerp, dus heb ik daarvoor een schema gemaakt die iedereen zelf makkelijk aan kan houden:
– Iedere rit: binnenband, buitenband en remmen controleren.
– Maandelijks: schoonmaken, smeren en aandraaien.
– Per 6 maanden: roestvorming tegengaan, banden, wielen en bekabeling nalopen.
– Jaarlijks: ketting, zadel, trappers, schroeven en moeren nalopen en zo nodig vervangen.
Wie door de adviezen in dit artikel zijn fiets verzorgt, zal merken dat het sleutelen aan je fiets eigenlijk niet zo moeilijk is. Sterker nog, de meeste klusjes kun je gemakkelijk zelf doen en daardoor een hele hoop geld besparen die je anders in de fietsenwinkel kwijt zou zijn.
Stel je fiets goed af
Voordat je het over het onderhoud van een fiets kunt hebben, is het belangrijk om ervoor te zorgen dat je fiets goed afgesteld is. Een goed afgestelde fiets heeft namelijk minder onderhoud nodig en rijdt vele malen lekkerder.
Het goed afstellen van een fiets is niets meer dan ervoor te zorgen dat je goed zit en zonder pijn of moeite overal bij kunt.
Het belangrijkste is om ervoor te zorgen dat je zadel goed afgesteld staat. Je weet dat je zadel goed afgesteld staat wanneer je op je fiets zit, de trappers het laagst bij de grond staan en je nog een maar een licht gebogen knie hebt.
Heb je al fietsend wanneer de trappers het laagst zijn een hele rechte been, dan is je zadel te hoog. Moet je je knieën zelfs onderaan nog buigen, dan zit je zadel weer te laag.
Vervolgens is het belangrijk om ervoor te zorgen dat je stuur, je versnellingen en je remmen zo zijn ingesteld dat je er makkelijk met je handen bij kunt zonder teveel moeite te doen. Moet je je handen te ver verplaatsen om van versnelling te wisselen of je handrem in te drukken dan moet je deze beter afstellen.
Wie goed zit, fietst met plezier! En daarna is het belangrijk om je fiets in tip top conditie te houden. Dan kan met onderstaand schema. Daarna gaan we onderaan deze infographic dieper in op hoe alles zelf uit te voeren.
Wat heb je nodig om je fiets te onderhouden?
Je hebt niet veel spullen nodig om zelf voor het onderhoud van je fiets te zorgen. Het is dus slim om deze spullen vooraf bij de hand te hebben zodat je weet dat je alles hebt om de verschillende onderdelen van je fiets te verzorgen.
Je hebt tenminste het volgende nodig:
Reparatieset voor op de fiets (kleine multitool, benodigdheden om een band te plakken, reserve binnenband, 2 bandenlichters)
Fietspomp met bandenspanningsmeter
Een set inbussleutels
Een setje steeksleutels
Smeermiddel
Ontvetter
Fietsreiniger of zacht wasmiddel
Schone poetsdoeken
Oude tandenborstel
Niet nodig, maar wel handig is een fietsstandaard. Hiermee kun je je fiets op een comfortabele hoogte plaatsen terwijl je eraan werkt. Uiteraard kun je je fiets ook ondersteboven zetten, maar dan is je fiets niet op een comfortabele hoogte om eraan te werken.
Voor iedere rit een goede controle
De slagzin van deze website luidt: “goed onderhouden is het halve werk!” en dat geldt des te meer bij het onderhouden van je fiets. Door iedere voor iedere rit deze eenvoudige controles te doen, zorg je niet alleen goed voor je fiets, maar zul je zelf ook veel comfortabeler fietsen.
– Binnenband: Controleer of je binnenband voldoende spanning heeft en pomp desnoods je banden op. Niet zo hard dat er geen speling meer is en niet zo zacht voelt dat je zwaarder moet trappen.
– Buitenband: Ga na of er in de buitenbanden geen, grote, beschadigingen te zien zijn (scheuren, scherpe objecten erin)
– Remmen: Druk je remmen even in om te bekijken of deze goed werken. Je voorrem moet een stevige noodstop kunnen maken en je achterrem een gewone slippende rem.
Over je binnenband: wist je dat je op de band zelf de ideale bandenspanning kunt aflezen? Gebruik daarom altijd een fietspomp met bandenspanningsmeter. Verder is het altijd aan te raden om je achterband net iets meer op te pompen dan je voorband omdat je achterband meer gewicht draagt.
Deze controles hoeven helemaal niet lang te duren. Als alles in orde is, dan kun je binnen een minuut al aan je rit beginnen. Is er toch iets mis, dan kun je met een fietsenpomp en een bandenplak setje het probleem eenvoudig oplossen.
Een fiets goed schoonmaken
Schoonmaken is een onmisbaar deel van het onderhoud van een fiets. Door maandelijks je fiets een goede schoonmaakbeurt te geven voorkom je een hoop gedoe. Zeker wanneer je veel fietst, vaak door de regen fiets of regelmatig op plekken met zand of modder komt.
Een fiets was je dus niet alleen omdat om het er mooier uit te laten zien, maar ook om de levensduur van je fiets te verlengen en problemen te voorkomen.
Wanneer je je fiets regelmatig schoonmaakt zorg je ervoor dat zand, vuil, vet en ander viezigheid niet de kans krijgt om zich op te hopen. Dat is vooral van belang rond de bewegende onderdelen van je fiets.
Wat heb je nodig om je fiets schoon te maken?
- Emmer
- Water
- Reinigingsmiddel
- Spons of doek
- Tandenborstel
- Olie
Wanneer u uw fiets schoonmaakt, helpt dit voorkomen dat vuil en vet zich ophopen in de mechanische onderdelen van uw fiets. Het enige wat je nodig hebt, is een emmer, water, biologisch afbreekbare zeep, een grote spons, een handdoek en een oude tandenborstel of andere kleine borstel om alles schoon te krijgen: het fietsframe, ketting, kettingbladen, pedalen, remmen, zadel, etc.
De meeste onderdelen kunnen worden schoongemaakt door ze voorzichtig af te vegen met een vochtige doek of spons. Andere, kleinere, onderdelen maak je beter schoon met een zachte tandenborstel. Hieronder lees je de belangrijkste schoonmaakinstructies.
Het frame: Neem het frame van je fiets af met een eenvoudig sopje en een sponsje. Spoel na met een ruimte hoeveelheid water. Je hoeft niet bang te zijn om de andere onderdelen van je fiets nat te maken want dat kan beslist geen kwaad.
De ketting: De ketting is het hart van je fiets en moet regelmatig worden schoongemaakt en geolied om slijtage te vertragen. Voor het reinigen van de kettingen kun je simpelweg gebruikmaken van een droge doek en een ontvetter. Nadat de ontvetter is opgedroogd, breng je op elke schakel van de ketting een druppeltje olie aan. Laat het smeermiddel drogen en veeg vervolgens het overtollige smeermiddel weg zodat het geen vuil meer aantrekt.
Tandwielen: Schrob de tandwielen schoon met een tandenborstel en wat ontvetter terwijl je aan de pedalen draait. Je zet hiervoor het fiets het beste even ondersteboven. Wanneer je klaar bent sluit je af met een paar druppels olie.
Rem- en derailleurhendels: Neem de hendels af en poets de scharnierpunten schoon met een tandenborstel. Breng daarna een druppel of twee smeermiddel aan op alle bewegende onderdelen.
Rem- en derailleurkabels: De kabels zelf neem je af met een doekje. Daarna kan je de bewegende delen voorzien van een druppeltje olie.
Rem- en derailleur onderdelen: Deze bestaan uit enkele kleine bewegende delen. Houd hun armen, wielen en katrollen in de gaten, zodat ze niet vastlopen of stijf worden. Breng smeermiddel aan op de draaipunten.
Bewegende onderdelen smeren
Ken je het geluid van iemand die bij je in de buurt fietst en met iedere rotatie van de trappers een piepend, ratelend of krakend geluid maken? Dat is het geluid van een fiets dat nooit of al langere tijd niet is gesmeerd.
Wat je daarbij hoort, is het geluid van stroef lopend metaal op metaal of met viezigheid aangebakken bewegende delen. De oplossing hiervoor is spotgoedkoop, eenvoudig en je bent zo klaar.
Door maandelijks de bewegende delen van je fiets te smeren, zorg je ervoor dat je fiets en de losse onderdelen vele malen langer meegaan en bespaar je jezelf de kosten van vervangen.
Wat heb je nodig?
- Een paar doekjes
- Smeermiddel
- Een ontvetter
- Een oude tandenborstel
Hoe ga je te werk?
- Begin met het ondersteboven zetten van je fiets zodat je gemakkelijk bij alle bewegende delen kunt.
- Ga met een doekje en een tandborstel alle bewegende delen langs en maak die goed schoon.
- Merk je bij het schoonmaken dat er onderdelen zijn die bovenmatig vuil aantrekken, gebruik daar dan de ontvetter bij.
- Smeer alle bewegende delen in met een druppeltje olie.
- Tijdens het aanbrengen van de olie, is het goed om de onderdelen in beweging te brengen: roteer je trappers, knijp de rem in, etc.
- Veeg overmatig smeermiddel met een schone doek weg. Overmatig is wanneer het begint te druppelen.
Tip: Denk bij het smeren van meerdere onderdelen tegelijk aan de volgorde waarin je de smeermiddelen aanbrengt. Door overtollig smeermiddel in dezelfde volgorde af te vegen, hebben de smeermiddelen tijd om in te trekken.
De belangrijkste aandachtspunten zijn:
- Smeer je ketting goed in, maar niet zoveel dat de olie er vanaf druipt!
- Besteed extra aandacht aan alle bewegende delen van je remmen en je versnellingen.
- Vergeet je wielen niet.
De vaker dat je de bewegende delen van je fiets schoonmaakt en insmeert hoe sneller je klaar zal zijn en des te minder onderhoud je fiets nodig zal hebben.
Let er wel op dat je niet teveel olie tegelijk aanbrengt. Overmatig gebruik van smeermiddel zorgt er alleen maar voor dat zand en ander vuil blijft plakken en zich gaat ophopen, dan ben je nog verder van huis! Dit is ook de reden dat het niet goed is om direct na het insmeren te gaan fietsen; laat het middel eerst even inwerken.
Draai bouten, schroeven en moeren goed aan
De kans dat je tijdens het fietsen een boutje, moertje of schroefje verliest, zal niet bijster groot zijn, al kan dat natuurlijk wel. Wat meer voor de hand ligt is dat er onderdelen los gaan zitten en voor nare geluidjes, vuilophoping of extra slijtage zorgen.
Door maandelijks te controleren op losse bouten, schroeven of moeren en deze even aan te draaien, voorkom je een hoop ongemak en verminder je het benodigd onderhoud.
Let bij het aandraaien altijd op of het onderdeel niet aan vervanging toe is. Dat is het geval wanneer het zichtbaar of beschadigd of zich, ook na het schoonmaken ervan, maar moeilijk laat aandraaien.
Wat moertjes of boutjes kosten bij de fietsenmaker bijna niets, dus vervang liever een keer te veel dan te weinig. Het is daarnaast ook heel gewoon om bij de aanschaf van een fiets om een zakje reserveonderdelen te vragen.
Het aandraaien doe je trouwens niet te vast en niet te los. Het moet net vast genoeg zitten dat je het niet met je hand los kan draaien, maar je moet ook zeker niet tot het uiterste gaan.
Door maandelijks alle onderdelen even na te lopen, zit je als het gaat om onderhoud helemaal goed en voorkom je gevaarlijke situaties en kostbare reparaties.
Wielen en banden controleren
Een van de belangrijkste onderhoudswerkzaamheden voor de fiets zijn het controleren van je wielen en banden. Dat moet je minstens iedere 6 maanden doen.
Je wielen en banden hebben een zeer groot effect op hoe comfortabel je fietst en of je onderweg niet op problemen gaat stuiten. Fietsen met een slag in je wiel kan gevaarlijk zijn, maar fietst ook niet lekker. Ga je met een steentje in het profiel van je wiel fietsen, dan heb je kans dat je binnenkort aan een nieuwe binnenband moet.
Niets is zo vervelend dan onderweg met een lekke of kapotte band komen te zitten en daar hebben je buitenbanden en je wielen simpelweg erg veel invloed op. Voorkomen is beter dan genezen!
- Begin met het controleren van je wielen en je spaken. Zet je fiets in een fietsenstandaard of plaats deze ondersteboven. Ga vervolgens na of je spaken allemaal nog recht zijn en goed vast zitten.
- Daarna draai je je wielen een paar keer rond en kijk je goed of er geen slag in je wielen zit en of die nog gemakkelijk om hun as heen draaien.
- Ten slotte ga je na of je buitenband nog in goede conditie is. Je wilt voorkomen dat die barsten vertoont dat er geen profiel meer in je banden zit of dat er iets in je willen zit dat er niet hoort (glas, spijker, steentjes, etc.).
Zit er geen profiel meer in je buitenbanden of merk je dat die gaan barsten, dan zijn je buitenbanden aan vervanging toe. Dat geldt des te meer wanneer er zichtbare gaten of scheuren in je banden zitten.
Krijg je zelf een spaak niet recht, ga er dan ook niet lang mee prutsen. Dat is dan echt iets voor een fietsenmaker. Hetzelfde geldt voor een slag in je wiel: dat is niet gemakkelijk zelf te repareren en je zult vaker dan niet het probleem alleen maar verergeren. En dan zit je alsnog aan vervanging van je wiel.
Remmen onderhouden
Vanzelfsprekend is het erg belangrijk dat een fiets goed remt wanneer dat nodig is. Zeker wanneer je snel fietst, moet je er zeker van zijn dat je remmen doen wat ze moeten doen. Hoe meer en hoe harder je moet remmen, des te sneller je remmen zullen slijten.
Voordat je gaat fietsen is het altijd belangrijk om even je remmen op werking te controleren, maar eens in de zes maanden alle onderdelen nalopen is onderdeel van het goed onderhouden van je fiets.
Het halfjaarlijks opnieuw afstellen van je remmen en het vervangen van je remblokjes is altijd het beste, ook wanneer je op dat moment even geen ongemakken ervaart. Wees het voor!
Moet je hard aan je remhendel trekken totdat deze het stuur raakt (in het geval van handremmen) en er gebeurt dan nog steeds bijna niets, dan ben je eigenlijk al te laat. Dat is een teken dat je al veel eerder je remblokken dichter bij de velg (of je schijf) had moeten afstellen.
Je kunt dit doen door de stelcilinder (als die er is) in de remhendel of het uiteinde van de arm van je rem vast te draaien. Door de schroef aan te draaien, komen de remblokken dichter bij de velg (of schijf).
Mogelijk moet je daarbij ook de bout losdraaien die de draad vasthoudt, de draad vervolgens vastdraaien en daarna de bout weer vastdraaien. Voordat je de bout weer gaat vastdraaien is het altijd goed om de afsteller die de draad en de behuizing van de draad vasthoudt in de loste stand te zetten. Zo heb je meer speling om de remmen af te stellen.
Het is ook belangrijk om zowel de remblokken als het remoppervlak schoon te houden van vuil en olie. Vuile remblokken remmen niet lekker af slijten de blokken en het remoppervlak veel sneller.
Maak daarom altijd deze onderdelen schoon met wat reinigingsmiddel, water en/of wat ontvetter. Je remblokjes en het remoppervlak (op de velgen) mogen best nat worden en die mag je ook met gewoon zeep wassen. Olie of ander smeermiddel moet je hierop juist zien te vermijden.
Vuile remblokken of een vies remoppervlak werken minder goed en kunnen een vreselijk piepend geluid veroorzaken. Is dat het geval, dan weet je wat er aan de hand is: tijd om schoon te maken en af te stellen!
Helpt het afstellen van je remmen niet om je beter te laten remmen? Dan is het simpelweg tijd om de remblokken te vervangen.
Veel fietsen hebben tegenwoordig schijfremmen in plaats van velgremmen. Schijfremmen zijn geweldig omdat ze meer remkracht bieden en beter werken in alle terrein- en weersomstandigheden. Bij schijfremmen is het belangrijk om ook de rotor goed schoon en vetvrij te houden.
Maar toch zijn schijfremmen vaak beter dan velgremmen, maar ze zijn wel stukken duurder. Zorg er dus voor dat je je schijfremmen netjes onderhoudt!
Je versnellingen verzorgen
Halfjaarlijks je versnellingen een goede onderhoudsbeurt geven, houdt je fiets langer in goede conditie en zul je beslist tijdens het fietsen merken.
Veel mensen durven niet aan de versnellingen te zitten uit angst dat er iets mis gaat, maar dat is niet nodig. Het verzorgen van de versnellingen is niet lastig wanneer je onderstaande, stapsgewijze instructie goed opvolgt.
- De versnellingskabel
Maak eerst de buitenste kabelafdekking van het frame los en haal vervolgens de kabel uit de afdekking. Maak de versnellingskabel schoon met een doek en eventueel wat ontvetter. Smeer daarna de kabel weer goed in door het smeer op een doekje te doen en daar de kabel doorheen te trekken terwijl je het doek met duim en wijsvinger op de kabel duwt. Voordeel hiervan is dat je niet per ongeluk teveel smeermiddel gebruikt wat weer vuil kan gaan aantrekken.
- Reinig het voorste mechaniek
Maak gebruik van een tandenborst en ruim warm zeepsop of fietsreiniger. Schrob daarmee de binnenkant, onder en rondom de voorste kettingbladen en de derailleur goed schoon. Er zal hier veel opgedroogd viezigheid zitten, dus ga grondig te werk. Gebruik zo nodig een doek goed tussen alle onderdelen te “flossen”. Gebruik na afloop wat smeermiddel op alle bewegende delen.
- Reinig de mechanische onderdelen aan de achterkant
Doe nu hetzelfde als dat je aan de voorzijde hebt gedaan nu aan de achterkant. Besteed daarbij extra aandacht aan de achterderailleur. Zorg dat je eventueel opgehoopt viezigheid goed weg kan halen en maak daarbij zo nodig gebruik van een kleine, platte schroevendraaier om alles weg te halen.
- Reinig de cassette
De cassette is het laatste onderdeel van het versnellingsmechaniek die schoongemaakt en gesmeerd moet worden. Het mechaniek heeft weer veel plekjes waar viezigheid op, onder of tussen kan komen, dus het kan weer een goed idee zijn om met een poetsdoek te “flossen”. Schroom hierbij ook weer niet om gehard vuil weg te halen met een kleine schroevendraaier. Vergeet ook weer niet om de cassette weer spaarzaam in te smeren.
Wanneer je fiets (even) niet in gebruik is
Wanneer je je fiets langere tijd niet zal gaan gebruiken is het belangrijk om onderstaande voorzorgsmaatregelen te nemen. Daarbij is het belangrijk om te onthouden dat je, ook wanneer je fiets niet in gebruik is, je het periodiek onderhoud moet blijven uitvoeren.
- Hang een fiets bij voorkeur op, laat de wielen zo min mogelijk op de vloer staan.
- Blijft de fiets toch op de vloer, zorg dan dat de fiets schoon en droog staat.
- Houd lucht in de banden en pomp maandelijks even bij als dat nodig is.
- Druk de remmen zo min mogelijk in en schakel niet van versnelling.
Conclusies en ervaringen met het zelf onderhouden van een fiets
Hoe beter je zelf je fiets onderhoudt, hoe minder je uit hoeft te geven aan reparaties of vervangende onderdelen. Daarnaast zul je merken dat, wanneer je het regelmatig doet, je steeds minder tijd aan het onderhoud hoeft te besteden omdat je fiets in tip top conditie blijft.
Geen tijd of niet weten wat je als het gaat om onderhoud moet doen is met deze gids geen probleem meer. Maar kom je toch iets tegen waar je over twijfelt of wat je beter niet zelf kan doen? Schroom dan niet om je fiets naar de fietsenmaker te brengen.
Heb je nog tips voor het goed onderhouden van een fiets, dan kun je die hieronder in de reacties kwijt. Ook je eigen ervaringen met fietsenonderhoud zijn erg interessant: wat vind je makkelijk, wat vind je moeilijk, wat doe jezelf en wat laat je aan de fietsenmaker over?
